Có bao giờ bạn tự hỏi: tại sao có người tài năng xuất chúng nhưng lại không đi xa, trong khi người khác bình thường hơn lại làm được những điều phi thường? Mình từng trăn trở với câu hỏi đó rất nhiều. Cho tới khi đọc “Grit — The Power of Passion and Perseverance” của Angela Duckworth, mình mới vỡ lẽ: câu trả lời là grit — một phẩm chất mà ai cũng có thể rèn luyện được.
Ảnh: Pixabay — Pexels
Grit là gì?
Nói đơn giản, grit là sự kết hợp giữa đam mê (passion) và kiên trì (perseverance) cho một mục tiêu dài hạn. Angela Duckworth không phải là một diễn giả self-help — bà là giáo sư tâm lý học tại Đại học Pennsylvania, đã dành hơn một thập niên để nghiên cứu xem điều gì thực sự tạo nên sự khác biệt giữa người thành công và người bình thường.
Kết quả? Tài năng, IQ, hay xuất thân không phải là yếu tố quyết định. Thứ tạo nên sự khác biệt lớn nhất chính là grit.
Cuốn sách ra đời từ một nghiên cứu kinh điển của Duckworth tại học viện West Point (quân đội Mỹ) — nơi bà phát hiện ra rằng những học viên có chỉ số grit cao nhất, chứ không phải điểm thi hay thể lực tốt nhất, mới là những người vượt qua được kỳ huấn luyện khắc nghiệt nhất.
Bốn “chất liệu” tạo nên Grit
Duckworth chỉ ra rằng grit được xây dựng từ bốn phẩm chất tâm lý mà ai cũng có thể phát triển:
1. Interest — Niềm yêu thích
Người có grit không làm việc vì nghĩa vụ hay ép buộc. Họ làm vì họ thực sự yêu thích điều đó. Nhưng niềm yêu thích này hiếm khi xuất hiện ngay từ đầu — nó được nuôi dưỡng qua thời gian, qua những trải nghiệm và sự tò mò không ngừng.
Duckworth nhấn mạnh rằng không cần phải “tìm ra đam mê duy nhất” của đời mình. Đam mê có thể là một hành trình khám phá, và nó có thể thay đổi. Điều quan trọng là khi đã tìm thấy thứ khiến tim mình rung động, hãy nuôi dưỡng nó bằng sự tìm hiểu sâu sắc.
2. Practice — Luyện tập có chủ đích
Không chỉ đơn giản là “làm nhiều hơn”. Duckworth nói về deliberate practice — luyện tập có chủ đích. Đó là khi bạn:
- Đặt ra những mục tiêu nhỏ, cụ thể và hơi khó một chút
- Tập trung tối đa vào việc đang làm
- Liên tục xin phản hồi và sửa lỗi
- Lặp lại — nhưng mỗi lần đều có cải tiến
Người bình thường tập cho tới khi làm đúng. Người có grit tập cho tới khi không thể làm sai.
3. Purpose — Ý nghĩa lớn hơn
Đây là điều làm mình xúc động nhất. Duckworth phát hiện rằng những người kiên trì bền bỉ nhất không chỉ làm vì bản thân họ. Họ có một mục đích lớn hơn — muốn đóng góp cho người khác, cho cộng đồng, cho một điều gì đó vượt ra ngoài lợi ích cá nhân.
Khi việc bạn làm kết nối được với ý nghĩa lớn hơn, bạn sẽ dễ dàng vượt qua những lúc muốn bỏ cuộc. Bởi vì bạn không làm vì mình — bạn làm vì ai đó, vì điều gì đó.
4. Hope — Hy vọng
Hy vọng ở đây không phải là mơ mộng viển vông. Đó là niềm tin rằng nỗ lực của bạn sẽ tạo ra khác biệt. Đó là tư duy “mình có thể làm tốt hơn nếu mình cố gắng hơn”.
Những người có grit không phải là người không bao giờ thất bại. Họ là người thất bại, đứng dậy, và tiếp tục. Họ tin rằng khó khăn hôm nay chỉ là tạm thời, và ngày mai mình sẽ mạnh mẽ hơn vì đã vượt qua nó.
Effort Counts Twice — Nỗ lực tính gấp đôi
Một trong những công thức đẹp nhất trong sách là:
Talent × Effort = Skill Skill × Effort = Achievement
Nói cách khác, nỗ lực xuất hiện hai lần. Nỗ lực biến tài năng thành kỹ năng, rồi biến kỹ năng đó thành thành tựu. Nếu tài năng là hạt giống, thì nỗ lực là nước, ánh sáng và đất màu — thiếu nó, hạt giống có vàng đi nữa cũng không thể lớn.
Điều này có một ý nghĩa rất giải phóng: bạn không cần phải là người tài năng nhất để thành công. Bạn chỉ cần kiên trì hơn ngày hôm qua một chút.
Ảnh: RUN 4 FFWPU — Pexels
Grit có thể học được không?
Câu trả lời ngắn gọn: CÓ. Duckworth không tin rằng grit là thứ bạn sinh ra đã có hay không. Giống như cơ bắp, nó có thể được rèn luyện.
Cuốn sách dành hẳn một phần để nói về cách cha mẹ, thầy cô, và tổ chức có thể vun đắp grit cho người khác. Nhưng quan trọng hơn, bạn có thể tự xây dựng grit cho chính mình bằng cách:
- Tìm niềm yêu thích: Hãy tò mò, thử nghiệm, khám phá. Đừng sợ thay đổi.
- Luyện tập có chủ đích: Đừng chỉ làm để xong việc. Hãy làm để tốt hơn.
- Kết nối với mục đích: Hỏi bản thân: “Việc này có ý nghĩa gì với người khác?”
- Giữ vững hy vọng: Khi thất bại, hãy tự nhắc: “Đây chỉ là một chương trong câu chuyện dài.”
Cảm nhận của mình
Trong tất cả những cuốn sách self-help mình từng đọc, Grit là một trong những cuốn mình tâm đắc nhất — không phải vì nó có công thức thần kỳ, mà vì nó dựa trên nghiên cứu thực sự và nó thay đổi cách mình nhìn về thất bại.
Trước đây, mỗi lần thất bại mình thường tự nhủ: “Chắc mình không có tài.” Nhưng đọc Grit xong, mình bắt đầu nghĩ: “Chắc mình chưa kiên trì đủ.” Và đó là một sự khác biệt rất lớn.
Một nhận xét thú vị: nhiều người cho rằng xã hội hiện nay quá tôn sùng “sự kiên trì mù quáng” — kiểu “cố lên rồi sẽ thành công”. Nhưng Duckworth không nói vậy. Bà nhấn mạnh rằng grit phải đi kèm với tính linh hoạt: biết khi nào nên tiếp tục và biết khi nào nên thay đổi hướng đi. Grit không phải là cố chấp. Grit là bền bỉ theo đuổi mục tiêu đúng, và sẵn sàng điều chỉnh con đường khi cần.
Nếu bạn đang cảm thấy mình chưa đủ giỏi, hay những người xung quanh dường như tài năng hơn mình — hãy đọc Grit. Nó sẽ cho bạn một góc nhìn khác: thành công không phải là cuộc đua của những người xuất phát nhanh nhất, mà là của những người không bao giờ ngừng bước.
Bài review sách liên quan