Nói thiệt, hồi trước mình cứ nghĩ dễ bị tổn thương là cái gì đó yếu đuối lắm. Kiểu như mà đã ra đời làm người lớn thì phải cứng rắn, phải mạnh mẽ, đừng có để ai thấy mình yếu lòng. Ai mà than thở hay khóc lóc là “yếu” — mình từng nghĩ vậy đó. Thiệt luôn.
Rồi một ngày mình đọc được cuốn Daring Greatly (Dám Dũng Cảm) của Brené Brown. Và thiệt tình, nó lật ngược mọi suy nghĩ của mình về sự can đảm.
Brené Brown là một nhà nghiên cứu xã hội học người Mỹ, dành hơn 20 năm để nghiên cứu về sự xấu hổ, lòng can đảm, và sự trọn vẹn. Cô ấy có một TED Talk cực kỳ nổi tiếng về sự dễ bị tổn thương — hồi đó mình cũng xem rồi mà chưa thấm. Mãi tới khi đọc cuốn này mới thực sự ngấm.
Ảnh: Thales Araujo — Pexels
Sự dễ bị tổn thương không phải yếu đuối
Cái luận điểm chính mà xuyên suốt cả cuốn sách là: dễ bị tổn thương không phải yếu, mà là can đảm. Nghe hơi ngược đời ha. Nhưng mà Brené giải thích rất thuyết phục.
Bà ấy định nghĩa sự dễ bị tổn thương là “sự không chắc chắn, sự mạo hiểm, và sự tiếp xúc với cảm xúc”. Nghe có vẻ đáng sợ thiệt. Nhưng thử nghĩ mà coi: khi bạn tỏ tình với ai đó, khi bạn xin lỗi trước, khi bạn nói “mình không biết” trước mặt đồng nghiệp, khi bạn bắt đầu một công việc mới — tất cả đều là những khoảnh khắc bạn dễ bị tổn thương. Và đó cũng là những khoảnh khắc bạn cần can đảm nhất.
Mình nhớ có câu bà ấy viết: “Bạn không thể chọn lọc những cảm xúc của mình. Nếu bạn làm tê liệt nỗi buồn, bạn cũng tê liệt luôn niềm vui.” Đọc tới câu này mình ngồi ngẫm nghĩ mất 15 phút. Đúng thiệt.
Khiên chắn cảm xúc — sao mình hay tự đánh lừa bản thân
Một phần khác mình thấy hay ơi là hay là bà ấy chỉ ra những cái “khiên chắn” mà ai cũng dùng để tránh cảm giác dễ bị tổn thương:
- Cầu toàn: Cố gắng làm mọi thứ hoàn hảo để không ai chê được. Nghe quen không? Mình thấy mình trong đó thiệt nhiều.
- Giả vờ chắc chắn: Biến mọi thứ thành trắng đen rõ ràng, vì sợ sự mơ hồ. Kiểu “anh nói vậy là đúng hay sai?” thay vì chấp nhận mọi thứ đều có sắc xám.
- Lấp đầy: Lúc nào cũng bận rộn, không có thời gian trống để suy nghĩ. Mình thấy cái này đúng nhất với dân công nghệ tụi mình.
Brené nói rằng những cái khiên này chỉ làm chúng ta xa rời cuộc sống trọn vẹn thôi. Ê mà nghĩ lại, ngồi code 12 tiếng một ngày, không có thời gian nhìn lại bản thân — phải chăng đó cũng là một cái khiên?
Sự xấu hổ và cách xây dựng “shame resilience”
Cuốn sách dành hẳn một phần nói về sự xấu hổ. Mà cái này mình thấy cực kỳ thực tế. Brené định nghĩa sự xấu hổ là “nỗi sợ mình không xứng đáng được yêu thương và kết nối”. Nghe thấm thía quá đúng không.
May mắn là bà ấy cũng chỉ ra cách vượt qua. Gọi là shame resilience — khả năng phục hồi sau xấu hổ. Cách duy nhất, theo Brené, là sự đồng cảm. Khi bạn dám kể ra, dám nói chuyện về nỗi xấu hổ của mình với người đáng tin, thì sự xấu hổ mất đi sức mạnh. Nó sống trong bóng tối — đem nó ra ánh sáng là nó chết.
Ảnh: Liza Summer — Pexels
Sống trọn vẹn (Wholehearted living)
Phần mình thích nhất là về “wholehearted living” — cách sống trọn vẹn. Brené nghiên cứu ra rằng những người sống trọn vẹn có 4 điểm chung:
- Họ dám yêu thương dù có nguy cơ bị tổn thương
- Họ thực hành lòng biết ơn mỗi ngày
- Họ tin mình đủ tốt, chứ không cần phải hoàn hảo
- Họ dám nói “mình yêu” trước, dám xin lỗi trước, dám bước ra khỏi vùng an toàn
Ngồi đọc mấy cái này mình thấy… úi giời, sao nó giống mình ghê. Cái vụ sợ bị tổn thương nên giữ khoảng cách, sợ thất bại nên không dám thử — mình cũng từng vậy. Cuốn sách như một cái gương vậy đó.
Lời kết
Nói chung, Daring Greatly là một trong những cuốn sách mình nghĩ ai cũng nên đọc ít nhất một lần. Không phải vì nó dạy bạn cách thành công hay giàu có, mà vì nó dạy bạn cách dám sống — sống thật với chính mình, dám yêu, dám thất bại, dám đứng lên lần nữa.
Cái tựa sách “Daring Greatly” được lấy từ một câu nói nổi tiếng của Roosevelt: “Vinh dự không thuộc về người phê bình, mà thuộc về người trong đấu trường… người mà nếu thất bại, thì ít nhất cũng thất bại một cách thật dũng cảm.”
Brené Brown không kêu bạn phải mạnh mẽ hơn. Bà ấy kêu bạn dám yếu đuối — và đó mới là can đảm thật sự.
Có ai từng đọc cuốn này chưa? Cảm giác của mấy bạn thế nào? Mình để lại link mua sách bên dưới nha.